Bir şey satın almadan önce herkes bir yerlere danışıyor. Kullanıcı yorumlarına muhakkak bakılıyor, eşe dosta “Nasıl sence?” diye soruluyor ve tabii ki yapay zekâya danışılıyor. Peki yapay zekâ kime danışıyor? Kimi öneriyor, kimi görmezden geliyor, bunu hangi sitelere bakarak yapıyor?
Clamint iş birliğiyle bu meraktan yeni bir araştırma serisi çıkardık. Kurallar basit: Türkçe sorular soruyoruz, marka adını ağzımıza almıyoruz, yapay zekâ ne derse onu not ediyoruz. Sonra yanıtları marka görünürlüğü, öneri sırası, olumluluk skoru ve başvurulan kaynaklar üzerinden mercek altına alıyoruz. 
Seriyi filtre kahve makineleriyle açtık. Evine makine almak isteyen birinin sorabileceği 50 soruyu GPT-6, Sonar Pro, Sonnet 5.5, AI Overview ve Gemini 3.8 Flash’e sorduk. İlk aşamada 285 alan adı ve 651 web sayfasıyla karşılaştık.
Öne çıkanları başlıca şöyle sıralayabiliriz:
- Philips, yanıtların yüzde 64’ünde yer alarak görünürlükte zirvede.
- Hollandalı filtre kahve makinesi üreticisi Moccamaster, yanıtların yalnızca yüzde 14’ünde göründü ama yüzde 97 ile en yüksek olumluluk skoruna ulaştı.
- Ev ve mutfak ürünleri markası Karaca’nın sitesi, 50 sorunun tamamının kaynak kayıtlarına girdi.
Yapay zekâ tarafından sık anılmak, iyi anılmak anlamına gelmiyor. Her yerde kaynak olmak da listenin başına geçmeye yetmiyor. Tüketici için mesaj net: Öneriyi başlangıç say, kararı kendin ver. Markalar için ise yeni bir ayna var: Yapay zekânın gözünde nasıl göründüğünüzü artık siz de görebilirsiniz.
İlk sorgunun tüm verileri MAD’de. Başka kategorilerde farklı sorular sormaya devam edeceğiz. Sıradaki sorguda hangi markalarla karşılaşacağız, birlikte göreceğiz.
Sahne Kahve Makinelerinin
Evde kahve yapmak artık bir alışkanlıktan ziyade bir ritüel. Tüketici makine seçerken aromayı, demleme yöntemini, tasarımı ve kullanım kolaylığını düşünüyor. Karar sürecinde elimizin altındaki danışman ise yapay zekâ.
Sorular çok zor değil. Filtre kahve makinesi almak isteyen biri yapay zekâya sorduğunda hangi markalarla karşılaşıyor? Bütçe ya da tasarım beklentisi değiştiğinde liste değişiyor mu? Yapay zekâ bu listeyi hazırlarken hangi sitelere bakıyor?
Görünürlükte Philips Önde
Philips yanıtların yüzde 64’ünde yer aldı. Bosch Home Appliances yüzde 34, DeLonghi yüzde 18 ile izledi. Philips, Bosch’un yaklaşık 1,9 katı, DeLonghi’nin yaklaşık 3,6 katı görünürlüğe ulaştı.
| Marka | Görünürlük |
|---|---|
| Philips | %64 |
| Bosch Home Appliances | %34 |
| DeLonghi | %18 |
| Fakir | %15 |
| Homend | %14 |
| Moccamaster | %14 |
| Tefal | %13 |
| Melitta | %12 |
| Arzum | %12 |
| Arçelik | %10 |
| Braun | %8 |
Bu oranlar markanın yanıtlarda ne kadar anıldığını gösteriyor. Satış performansı ya da tüketici tercihi hakkında bir şey söylemiyor.
Çok anılmak ≠ iyi anılmak
Araştırmada her markanın nasıl anlatıldığını da ölçtük. Olumluluk skoru, bir markanın yanıtlarda olumlu, nötr ya da olumsuz ifadelerle ne ölçüde temsil edildiğini gösteriyor. Tüketici memnuniyetini ya da ürün kalitesini ölçmüyor.
En yüksek skoru yüzde 97 ile Hollandalı filtre kahve makinesi üreticisi Moccamaster aldı. Oysa yanıtların yalnızca yüzde 14’ünde yer almıştı. Philips yüzde 93, Bosch yüzde 88, Alman kahve markası Melitta yüzde 87 skorla izledi. Tefal yüzde 69 ile listenin en altında kaldı.
| Marka | Görünürlük | Olumluluk Skoru |
|---|---|---|
| Philips | %64 | %93 |
| Bosch Home Appliances | %34 | %88 |
| DeLonghi | %18 | %79 |
| Moccamaster | %14 | %97 |
| Melitta | %12 | %87 |
| Homend | %14 | %76 |
| Tefal | %13 | %69 |
Bir markanın yanıta girmesi kadar öneri listesinde kaçıncı sırada geldiği de önemli. Ortalama öneri pozisyonunda düşük sayı, listenin daha başında yer almak demek.
Philips 2,6 ile bu tabloda da birinci. Moccamaster 3,2, Bosch Home Appliances 4,1 ile onu izliyor. Tefal 6,4 ve Arçelik 7,1 ile listenin sonunda.
| Marka | Ortalama Öneri Pozisyonu |
|---|---|
| Philips | 2,6 |
| Moccamaster | 3,2 |
| Bosch Home Appliances | 4,1 |
| Homend | 4,3 |
| DeLonghi | 4,5 |
| Melitta | 4,8 |
| Braun | 4,8 |
| Fakir | 5,2 |
| Arzum | 5,2 |
| Tefal | 6,4 |
| Arçelik | 7,1 |
Moccamaster’ın hikâyesi dikkat çekici. Az anılıyor ama listede erken geliyor ve iyi anlatılıyor.
Yapay zekâ hangi sitelere bakıyor?
Kaynak analizinde 50 sorunun yanıtları boyunca 285 farklı alan adı ve 651 web sayfası tespit ettik. En çok karşılaşılan siteler şunlar:
| Site | Yer Aldığı Soru Sayısı |
|---|---|
| Karaca | 50/50 |
| Trendyol | 49/50 |
| DonanımHaber | 48/50 |
| Hepsiburada | 48/50 |
| Eniyilerden | 38/50 |
| Onedio | 34/50 |
| Avansas | 27/50 |
| MediaMarkt | 26/50 |
| Akakçe | 25/50 |
| Teknosa | 23/50 |
Karaca’nın sitesi 50 sorunun tamamında kaynak kayıtlarına girdi. E-ticaret platformları Trendyol ve Hepsiburada ile teknoloji sitesi DonanımHaber de neredeyse her soruda karşımıza çıktı.
Sayfa bazında bakınca tablo daha da netleşiyor. Karaca’nın “En iyi filtre kahve makinesi hangisi?” başlıklı rehberi 50 sorunun 48’inde kaynak kayıtlarına girdi. DonanımHaber’in öneri içeriği 46, Trendyol’un kategori sayfası 44 soruda yer aldı.
Bütçesine bakan tüketiciyle tasarımı önemseyen tüketicinin soruları farklı. Yine de yapay zekâ ikisi için de aynı rehbere uğrayabiliyor. Farklı ihtiyaçları tek sayfada toplayan kapsamlı rehberler, geniş bir soru yelpazesinde karşımıza çıkıyor. Bu, o sayfaların marka önerilerini belirlediği anlamına gelmiyor.
Karaca kaynaklarda, Philips yanıtlarda
Araştırmanın en ilginç ayrışması burada. Philips yanıtların yüzde 64’üne girerken Philips’in Türkiye sitesi yalnızca 5 sorunun kaynak kayıtlarında yer aldı. Karaca ise tüm sorularda kaynak olarak karşımıza çıktı ama öneri sıralamasında Philips’in önüne geçemedi.
Yani bir markanın yapay zekâ yanıtlarında önerilmesi ile kendi sitesinin kaynak olarak kullanılması iki ayrı ölçüm. Birini diğerinin yerine koymak doğru olmaz.
İhtiyaç değişince kaynaklar da değişiyor
Soruları beş başlıkta topladık. Her başlığın kaynak haritası farklı çıktı:
| Soru Kategorisi | Soru Sayısı | Farklı Alan Adı | Farklı Web Sayfası |
|---|---|---|---|
| Bütçe ve Fiyat-Performans | 12 | 141 | 248 |
| Genel Marka Keşfi | 12 | 117 | 167 |
| Kullanım Alışkanlıkları | 10 | 118 | 204 |
| Kahve Deneyimi ve Ürün Özellikleri | 10 | 134 | 227 |
| Tasarım ve Yaşam Tarzı | 6 | 91 | 139 |
Bütçe ve fiyat-performans soruları en geniş kaynak havuzunu oluşturdu. Başlıklardaki soru sayıları eşit olmadığı için bu tablo tüketicinin hangi konuyu daha çok önemsediğini göstermez. Aynı sayfa birden fazla kategoride de yer alabildi.
Tüketici için ne anlama geliyor?
Yapay zekâ, farklı markaları ve modelleri tek seferde karşılaştırmamızı sağlıyor şüphesiz. Ama en çok önerilen marka, herkes için en doğru seçim olmayabilir. Philips’in yanıtların yüzde 64’ünde yer alması her kullanım senaryosuna uyduğunu göstermiyor. Moccamaster’ın yüksek olumluluk skoru da onu herkes için en iyi seçenek yapmıyor.
Öneriyi başlangıç noktası olarak görmek daha sağlıklı. Kararı vermeden önce demleme kapasitesine, zamanlayıcıya, öğütücü özelliğine, sürahi tipine (termoslu ya da cam), temizlik kolaylığına, garanti koşullarına ve fiyata bakmak gerekiyor. Güncel fiyatı, ürün özelliklerini ve Türkiye’deki bulunurluğu satın almadan önce doğrulamakta fayda var.
Markalar için ne anlama geliyor?
Araştırma bizce markalara üç şey söylüyor.
Görünürlük yeni bir takip alanı. Markalar arama sıralamasına, site trafiğine ve reklam performansına bakmaya alışık. Yapay zekâ yanıtlarındaki yer de ölçülebilir bir alan olarak ortaya çıkıyor. Bir marka genel önerilerde sık geçip belirli bir bütçede ya da kullanım senaryosunda geri kalıyor olabilir. Bunu görmek konumlandırmayı anlamaya yarıyor. Görünürlük satış ya da satın alma niyeti anlamına gelmiyor.
Anlatı, sıklık kadar önemli. Moccamaster bunun örneği. Bir markanın fiyat-performans, tasarım, kullanım kolaylığı ya da kahve deneyimiyle ilişkilendirilmesi, yapay zekânın gözündeki yerini belirliyor. Yalnızca toplam görünürlük oranına bakmak eksik kalıyor.
Dijital ekosistem markanın sitesinden büyük. Editoryal yayınlar, alışveriş platformları ve marka siteleri aynı sorularda yan yana yer alıyor. Teknik özellikleri anlatan sayfalar, karşılaştırmalı rehberler, kategori içerikleri ve bağımsız incelemeler yapay zekânın önüne çıkabilecek kaynaklar arasında. Doğru, güncel ve anlaşılır ürün bilgisinin ulaşılabilir olması bu yüzden önem taşıyor. Yine de daha çok içerik üretmek ya da bir sayfayı daha fazla soruya sokmak, daha fazla öneri getireceği anlamına gelmiyor.
Araştırmayı nasıl yaptık?
MAD ve Clamint iş birliğiyle, Türkiye’de ev tipi filtre kahve makinesi almak isteyen tüketicilerin ihtiyaçlarını temsil eden 50 Türkçe soru hazırladık. Soruları genel marka keşfi, bütçe ve fiyat-performans, kullanım alışkanlıkları, kahve deneyimi ve tasarım ve yaşam tarzı olmak üzere beş başlıkta topladık. Sorularda marka adı kullanmadık.
Soruları GPT-6, Sonar Pro, Sonnet 5.5, Google AI Overview ve Gemini 3.8 Flash’a yönelttik. Hedefimiz toplam 250 soru-sistem eşleşmesiydi. Marka görünürlüğünü, Share of Voice’u, ortalama öneri pozisyonunu, olumluluk skorunu ve kaynak verilerini Clamint’in analiz altyapısıyla değerlendirdik. Mevcut özet kayıtlar 250 eşleşmenin tamamında başarılı yanıt alındığını ayrı ayrı doğrulamadığı için sonuçları, doğrulanabilen marka ve kaynak metrikleri üzerinden raporladık.
